Job stereo versterker

Zwitserse muzikale dwerg

Uit Zwitserland komt mooie audio-apparatuur. Denk aan Nagra, darTZeel, Ensemble en natuurlijk Goldmund. Dat laatste merk heeft ook twee subdivisies. Het zijn aparte merken, maar de kennis en techniek worden nadrukkelijk uitgewisseld en gedeeld. Ik doel dan op Stellavox voor professionele toepassingen en Job systems voor PC-toepassingen en een ‘low budget’-high-end-aanpak. Ook kun je Job Systems zien als een ontwikkelplatform voor Goldmund.

Het is een constructie die te vergelijken is met Proceed en Mark Levinson. Proceed was het ‘pilot’-merk van Mark Levinson. Onder deze naam bracht Madrigal, de toenmalige eigenaar van beide merken, bijvoorbeeld de eerste cd-spelers, cd-transporten en D/A-converters op de markt. Pas jaren later verschenen soortgelijke producten in de productlijn van Mark Levinson. Een dergelijke constructie is dus niet ongewoon bij merken die een dermate uitzonderlijke status hebben dat ze nieuwe technologie eerst onder een andere naam willen uitproberen.

Zo hebben bijvoorbeeld de versterkermodules van Job hun weg naar de actieve luidsprekers van Goldmund en naar producten van Stellavox gevonden en wordt ook de digitaal/analoog-omzetting van Job in sommige Goldmund producten toegepast. Job is daardoor klaar voor bijna iedere ‘job’ alleen zijn de producten van dit merk minder ‘cost-no-object’ dan die van Goldmund. Ook het uiterlijk en de uitvoering is een heel stuk Spartaanser.

Job Stereo

De Job Stereo is een geïntegreerde stereo versterker die ik zowel bij de computer als in de huiskamer heb gebruikt. Voor die laatste toepassing moet u wel een echte purist zijn, want u kunt op deze versterker maar één bron aansluiten! Klankmatig heeft dat natuurlijk ook weer voordelen, dus wanneer u een goede universele dvd-speler heeft, kunt u toch dvd, SuperAudio-cd’s en ‘plain vanilla’ cd’s afspelen.

Computer

Omdat de computer een steeds grotere rol in ons leven speelt, verschijnt er ook steeds meer randapparatuur voor. Het is een soort vicieuze cirkel, want door die veelheid aan randapparatuur wordt de computer ook een steeds productiever instrument. Audio is één van de onderdelen die in de standaard PC- of Mac-configuratie nogal stiefmoederlijk bedeeld is. Iets wat vooral met het oog op de sterk aan de computer gerelateerde mp3-gekte opmerkelijk genoemd mag worden. Waarschijnlijk is de wat mindere geluidskwaliteit van mp3 een indicatie van de oorzaak: de gemiddelde ‘geek’ is kennelijk niet in geluidskwaliteit geïnteresseerd. Overigens heb ik het nu over thuisgebruikers want in de wereld van de professionele audio (de productiekant van uw muziekcollectie) kan en wil men al lang niet meer zonder computer.

Toch is er ook een groep computergebruikers die wel in kwaliteitsaudio geïnteresseerd is. Voor die groep gebruikers, waartoe ik mezelf reken, zijn er dan ook hoogwaardige geluidskaarten op de markt. Middels een dergelijke kaart is het mogelijk, zowel analoog als digitaal, geluid in en uit uw computer te krijgen. De A/D- en D/A-conversie van deze kaarten is van een veel hoger niveau dan u van uw standaard geluids- of ‘game’-kaart gewend bent. Wat echter nog ontbreekt om ook echt van de mooie muziek te kunnen genieten is een goede versterker en een set dito speakers. Zelf heb ik dat echter ooit opgelost door een middenklasse versterker van Kenwood een setje Tannoy F1-speakers aan te laten sturen. Er zijn echter nog veel mooiere en kleinere oplossingen mogelijk. Ze worden gemaakt door Job Systems…

Ontstaansgeschiedenis

De start van Job is vergelijkbaar met Goldmunds eigen start. Het eerste Goldmund product was een toonarm, de T3, die door een tweetal Franse studenten werd ontwikkeld. Om die toonarm en de daarop volgende platenspelers wereldwijd te kunnen verkopen, bracht men het product onder bij een groter bedrijf met de naam Goldmund. Iets dergelijks is er met de Job apparaatjes aan de hand.

Een groepje Zwitserse studenten besloot voor hun doctoraal examen een versterker voor de professionele markt te ontwikkelen. Het moest de kleinste (hij moest draagbaar zijn) 200 W versterker worden die bestond. Ook moest de versterker, met het oog op de pro-markt, klankmatig bijzonder goed presteren. Zo ontstond een versterker met een zeer grote bandbreedte. Er was echter één probleem. De studenten waren totaal niet in staat hun product aan de man te brengen. De professionele wereld toonde geen enkele interesse voor deze eerste Job. De paar audiofielen die het product hoorden, bleken wel enthousiast. De studenten konden dan ook al gauw de vraag naar de versterkers niet aan. En daar kwam dan ook nog een groeiende vraag bij vanuit de wereld van de computerrandapparatuur. Omdat de zaken erg goed gingen, maar de wachtlijsten langer en langer werden, gingen de studenten uiteindelijk in op het overnamebod van Goldmund om de Job producten bij dit grotere bedrijf onder te brengen. De samenwerking resulteerde in een aantal nieuwe, wat ambitieuzere producten, waaronder de Job DA (stereo D/A-converter).

Klein

Het formaat van de Job Stereo doet me denken aan een ander klein-maar-groot setje, de Flink van Audiolabor (de Job Stereo is overigens nóg een stuk kleiner). Het is echt een piepklein geïntegreerd kabouterversterkertje. Hoewel de Job Stereo in eerste instantie met het oog op de computer gemaakt is, was ik eigenlijk vooral benieuwd naar de absolute prestatie op audio-gebied. De Job verdween dan ook niet eerst naar mijn werkkamer, maar kreeg een plaats in het audiorek in de huiskamer. Daar werd er een Esoteric DV-50 universele dvd-speler op aangesloten en moest een stel Revel Performa M20 luidsprekers aangestuurd worden. De bekabeling was van Crystal Cable. Gek genoeg, gelet op het geringe formaat van de versterker, speelde deze combinatie meteen erg goed. Het uiterlijk en het formaat van de Job zijn ronduit bedrieglijk. Deze combinatie maakte meteen erg veel muziek. De klank is neutraal, er is voldoende dynamiek en de ‘soundstaging’ is ook bovengemiddeld. De muziek klinkt plastisch, alsof de verschillende uitvoerende muzikanten niet alleen in de ruimte staan, maar ook echt vorm hebben en een driedimensionale plaats innemen

De computer

Natuurlijk heb ik de Job ook in combinatie met mijn computer en de al eerder genoemde Tannoy speakers geprobeerd. Het eerste dat opviel was dat de Job Stereo absoluut een geaard stopcontact nodig heeft. Het resultaat met de Job (in eerste instantie zonder aarde aangesloten) liet zich dan ook voorspellen: een luide brom. Een geaard stopcontact gaf een heel ander resultaat. De Job versterker bromde niet meer en versterkte gewoon. Aangesloten via een product als de M-Audio Sonica Theater, of een M-Audio Transit (een externe geluidskaart in een kastje die gevoed wordt via de USB-poort) is een externe DAC in te zetten. En dan, naar de Job Stereo en vandaar naar de speakers. Het resultaat is stukken beter dan wat de gemiddelde Nederlander in zijn huiskamer bereikt. Er is van echte hifi sprake. Wanneer u uw cd’s netjes ‘ript’ met Exact Audio Copy (Windows XP) of Max (Mac OS X) dan kunt u op deze manier zelfs een beter resultaat krijgen dan met uw cd-speler (mits u dezelfde randapparatuur gebruikt natuurlijk). Waarom dat zo is, kunt u lezen in Vi-fi#2. Op een bureau neemt het Job Stereo versterkertje en ook de Job D/A-converter trouwens nauwelijks ruimte in. Ik denk niet dat er op dit moment voor bij uw computer iets beters te krijgen is.

Conclusie

Met de Job producten brengt Goldmund niet alleen een reeks zeer kleine, maar bijzonder muzikale, audio-randapparatuur voor bij uw computer, maar ook zeer goede, zij het Spartaanse, audioapparatuur voor in uw woonkamer. Ik wil dan ook vooral de aandacht vestigen op de audioprestaties van dit versterkertje in absolute zin. Die zijn namelijk zeer bijzonder. Vijftienhonderd euro is dan een zeer redelijk bedrag, vooral gelet op de geringe ruimte die het versterkertje inneemt en de muzikale kwaliteiten. U heeft alleen nog een goede bron en een set luidsprekers nodig en u heeft een bijzonder muzikaal weergavesysteem dat nauwelijks enige plaats inneemt. Het Job versterkertje is eigenlijk een echt hebbedingetje, dat dan ook nog eens echt muziek maakt. Ga er eens naar kijken en luisteren en word verliefd, maar wees er snel bij! Multifoon heeft ze in de aanbieding dus het zou maar zo kunnen dat ze vervangen worden.

De meetbank

De Job Stereo is fysiek een klein versterkertje, maar groot in zijn daden. Een bijzondere versterker ook. De Job is zo gebouwd dat de signaalweg extreem kort gehouden is. Dit moet de bandbreedte veel groter maken dan bij ‘normale’ versterkers. Job claimt zelf een bandbreedte van ruim 3 mHz. Om dat voor elkaar te krijgen moeten de impedanties binnen de versterkerschakeling laag gehouden worden. De frequentiecurve meet ik normaal tot 200 kHz, de grens van het Audio Precision meetstation en meer dan genoeg voor audiotoepassingen. Job laat slechts een streep zien die met een liniaal getekend kan zijn. Geen lol aan voor een recensent zo.

Bij een belasting van 8 Ohm aan de luidsprekeruitgangen komt er 20,11 Volt uit, goed voor 50,6 Watt, bij 4 Ohm zien we een maximum van 15,38 Volt, wat op 59,13 Watt komt. Het is duidelijk dat de Job gaat begrenzen bij lage luidsprekerimpedanties. Er komt genoeg sap uit om gemiddelde speakers goed te bedienen, maar lager dan 4 Ohm moet je niet gaan.

Het FFT-plaatje van de harmonischen van de vervorming is een beetje grillig. Te zien is dat de even harmonischen overheersen. Het type wat het minst ‘kwaad’ doet. Opvallend, en positief is dat de vervorming bij meer uitsturen van de versterker nauwelijks verandert. Absoluut gezien is de totale harmonische vervorming (THD+n) mooi laag.

Net boven 0,05% voor het minst goede (rechter) kanaal, en een rechte lijn, tot aan het ‘clippen’ op de voedingsspanning. Erg mooi. Bij een 4 Ohm belasting komt het in hetzelfde kanaal tot net boven 0,1 % THD+n. De dempingfactor heeft zijn hoogste waarde waar het er het meest op aan komt, in de lage frequenties: 490 bij 100 Hz en 170 bij 20 KHz.

Elk voordeel heeft natuurlijk ook zijn nadeel. Dat is met de extreme breedbandigheid van deze versterker niet anders. De Job versterkeringang heeft een ingangsimpedantie die je extreem laag mag noemen. Het apparaat is gevoelig genoeg om direct met een cd-speler of andere bron aan te sturen, maar daar zit ook het probleem. Bij een dichtgedraaide volumeregelaar is de ingangsweerstand met 10 kOhm nog redelijk, maar met het opendraaien zakt het snel tot een minimum weerstand van 3 kOhm! Job is zo een plaag voor de meeste aangesloten bronnen. Sommigen zullen zelfs min of meer worden gewurgd en zwaar beperken in de laagweergave. Job heeft om echt in iedere situatie optimaal te presteren een voor- of lijnversterker nodig met een hele lage uitgangsimpedantie, liefst iets van enkele Ohms tot maximaal enkele tientallen Ohm. Dan krijg je geen problemen met aansturing. Een buizenvoorversterker of een andere lijnversterker met een koppelcondensator-uitgang moet je vergeten. Dan raak je snel al je laag kwijt. Kortom: ook meetechnisch een prachtige versterker mits er aandacht aan het ‘matchen’ met de bron of een voorversterker wordt besteed.