 |
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Dick van de Merwe
|
|
|
|
|
|
Het is al weer een aantal jaren geleden dat ik kennis mocht maken met een Lindemann cd-speler, de CD1SE. Het was een bovenlader waarbij een zwaar Philips Pro loopwerk zwevend in de kast was opgehangen met behulp van staaldraad en katrollen. Het apparaat was verder uitgerust met een aparte voeding voor het analoge gedeelte.
|
|
|
|
|
|
|
Een fijne speler, herinner ik me nog, maar het onheil sloeg toe: net voor het verhaal publicatiegereed was bleek dat onze Nederlandse trots zijn loopwerkproductie had gestaakt en daarmee meteen een eind maakte aan de continuïteit van de Lindelmann cd-speler. Lindemann had toen ook al een SA-cd-speler in het programma, de D680, die toen door Henk Peters nogal lovend werd besproken. De opvolger van deze D680 is de hier besproken ‘820 Super Audio CD Player’, zoals het apparaat voluit heet. En ook de losse voeding voor de analoge versterkertrapjes is weer van de partij.
|
|
|
|
|
|
Lindemann is een kleine fabrikant uit het Duitse Gilching am Ammersee. Sinds 1992 wordt daar audioapparatuur ontwikkeld en gebouwd, onder de bezielende leiding van Norbert Lindemann. Perfectie is het ‘enige’ dat hij zegt na te streven. Maar ja, wat is perfectie? Bestaat dat wel? Wat opvalt, is dat Lindemann alleen tweekanaals stereo apparatuur maakt. SA-cd’s kun je dus alleen in stereo afspelen op de 820. Norbert Lindemann ziet nu eenmaal niets in ‘surround’ weergave. Ik, als puur stereo luisteraar kan dat slechts toejuichen. Ik heb ook mijn eigenwijze kanten.
|
|
|
|
|
|
De Lindemann 820 is alles behalve compact met zijn 44 x 13,5 x 34,5 cm en een gezond gewicht van 13,5 kg. Daarnaast is er ook nog een aparte voeding voor de ingebouwde DAC-elektronica. De behuizing is gemaakt van een combinatie van staal en 4 mm dik aluminiumplaat. Het maakt de behuizing dood als een pier. Maar dat is niet alles om ongewenste resonanties tijdens het afspelen te elimineren.
|
|
|
|
|
|
|
Het OM4 loopwerk komt van Sony Het is het loopwerk dat je vindt in de spelers uit de ES-serie van deze fabrikant. Dit OM4 loopwerk is van zichzelf al veel zwaarder uitgevoerd dan de vaak standaard toegepaste loopwerken. Het loopwerk is door Norbert Lindemann op een bijna 4 kg zwaar stalen blok geschroefd, wat vervolgens weer middels rubbers is ontkoppeld van de rest van de wereld.
|
|
|
|
|
|
De kwaliteit van de gebruikte onderdelen is zoals verwacht mag worden erg hoog. De converter-chips zijn van Burr Brown (PCM1792) en in een gebalanceerde configuratie toegepast. Wat in het oog springt, is het zeer royale gebruik van supermooie maar erg dure Black Gate condensatoren. Die zie je normaal niet in consumentenapparatuur. Ik tel er op het eerste gezicht zeker zo’n 40 stuks. Het loopwerkgedeelte in de speler wordt galvanisch ontkoppeld van de DAC-elektronica met behulp van een i-coupler, van Analog Divices. Dat wil zeggen dat er geen ‘harde’ elektrische verbinding is tussen de DAC en de overige elektronica. De DAC wordt daarvoor gescheiden gevoed door de buitenboord-voedingskast met een 1 meter lange kabel die voorzien is van SUB-D connectors. Het zijn dezelfde stekkers die je bij de PC veel ziet.
|
|
|
|
|
|
Zelfs de voeten onder de speler zijn speciaal. Iedere voet bevat drie keiharde ceramische kogels, waarop de behuizing rust. Dit moet er voor zorgen dat eventuele vibraties en resonanties worden afgevoerd in plaats van geabsorbeerd.
|
|
|
|
|
|
|
De 820 heeft nog meer talenten. Het apparaat is ook als (digitale) voorversterker te gebruiken door de vier extra digitale ingangen in de vorm van drie coaxiale SPDIF-bussen en een AES/EBU XLR-input. De volumeregeling regelt in 192 stapjes van 0,5 dB en zelfs de kanaalbalans is regelbaar. De regeling wordt gedaan in het analoge domein. Jammer dat een Toslink-ingang ontbreekt. DVB en DAB decoders, voor de ontvangst van digitale radio, hebben dit type digitale uitgang zo goed als standaard op de achterkant. Verder zou het mooi zijn wanneer de 820 twee paar analoge inputs zou hebben. Dat zou de hem echt een “fully featured preamplifier” maken, zoals Lindemann het zelf zegt. De volumeregelaar kwam mij overigens erg van pas bij het vergelijken tussen verschillende spelers en DAC’s. Het is absoluut noodzaak om volumes te ‘matchen’ als je wilt schakelen tussen verschillende spelers.
|
|
|
|
|
|
Aan het elimineren van ‘jitter’ is veel aandacht gegeven. Daarvoor wordt Lindemann’s eigen HiDRA-configuratie ingezet. Deze bestaat uit een ‘sample rate converter’, die het 16/44.1 kHz.-signaal van cd converteert (upsampling) naar een 24/176.4 kHz.-signaal voor het de Burr Brown PCM1792 DAC-chip ingaat. Daar vindt verdere oversampling plaats naar 5,64 MHz. Dit geldt overigens alleen voor het PCM-signaal van cd of via de digitale ingangen. Het DSD-signaal van de SuperAudio-cd wordt niet geconverteerd naar PCM, maar wordt alleen door een laagdoorlaatfilter geleid. DSD blijft dus DSD. Dit lijkt logisch, maar ik wil de fabrikanten niet graag de kost geven die het mooie DSD-signaal wél eerst even omzetten naar PCM omdat het dan gemakkelijker te behandelen is. Het hele digitale proces wordt strak in de pas gehouden door de master-klok, waar, hoe kunnen we anders verwachten, veel werk van gemaakt is. Dat het een en ander redelijk goed uitpakt is verderop aan de meetresultaten te zien.
|
|
|
|
|
|
Ik heb naar de Lindemann 820 met verschillende versterkers en met zowel mijn eigen als met een paar Isophon Corvara luidsprekers geluisterd. Mijn eigen referentie, de Audio Aero Prima DAC werd via SPDIF digitaal gekoppeld. De Audio Aero DAC was tot nu toe steeds superieur aan alle andere beoordeelde cd-spelers en DAC’s. De bekabeling die ik gebruik is Siltech Classic 110 (interlinks en luidsprekers) en mijn eigen zilveren interlinks.
|
|
|
|
|
|
|
De digitale verbinding gaat via een Siltech Stockholm of Apogee Wide-eye. Alle apparatuur is gecontroleerd op de juiste fase voor aansluiting op het lichtnet. Een punt van aandacht, want de Lindemann 820 presteert duidelijk het beste wanneer de netfase juist is aangesloten. De 820 neemt eerst 1 op 1 de plaats van mijn eigen Sony SCD-XA777ES in op de plank in het rek. De Sony is met SA-cd-weergave bij mij tot nu toe alleen nog maar ‘verslagen’ door de Marantz SA-11S1, die helaas niet aan het duel kon deelnemen omdat twee dagen voor de komst van de Lindemann-speler de Marantz SA-11S1 werd opgehaald door de importeur. Toch is er niet zoveel tijd nodig om de Lindemann 820 in te schatten, zo overtuigend is deze speler vanaf het eerste moment. De door mij zo gewaardeerde Sony 777 wordt links en rechts voorbijgelopen. Niet ‘tegen de muur gespeeld’ of ‘op straatlengtes’ gezet, alsof het ene apparaat ineens van wekkerradiokwaliteit is, zoals zo vaak in opgeblazen audiotaal wordt verteld, maar wél op een manier die me in de stoel doet wegzakken: ‘Wow’! En dan heb ik het over het afspelen van SA-cd’s. Met cd’s in de lade van de 820 wordt de Sony op nog grotere achterstand gezet.
|
|
|
|
|
|
De cd wordt met zoveel overtuiging weergegeven dat het soms lijkt of er naar SA-cd geluisterd wordt, er is domweg meer te horen op de schijfjes. Heel opvallend. SA-cd zelf, of beter gezegd: het digitale DSD-signaal dat voor SuperAudio-cd gebruikt wordt, heeft een duidelijk hogere opname- en weergaveresolutie -het zogenaamde oplossende vermogen- dan het 16 bit digitale signaal van cd. Dat vertaalt zich vooral in de hoorbare akoestiek rond de opnames, die kleine omhullende geluidjes en sfeer, het ‘live’-gevoel. Daar is SuperAudio-cd subliem in.
|
|
|
|
|
|
De Lindemann 820 komt echter ook behoorlijk ver met cd. Met een SA-cd in de lade weet je echter direct waar het nog beter kan. Maar de speler geeft de weergave van cd een enorme ‘boost’. Ik heb die ervaring één keer eerder gehad.Dat was toen de Audio Aero Prima DAC in het rek kwam een half jaar geleden.
|
|
|
|
|
|
|
Toen viel mijn mond ook steeds open van verbazing. Er is blijkbaar meer mogelijk met de bekende 16-bit cd-schrijf dan ik voor mogelijk hield. De Lindemann en Audio Aero blijken zo aan elkaar gewaagd dat ik na wat schakelen in de luisterstoel niet blind durf te zeggen naar welk apparaat ik luister.Beide machines gebruiken 'upsampling' naar 24 bit data. De Audio Aero up-sampelt naar een frequentie van 192 kHz, de Lindemann naar keuze naar 44,1, 88,2 en 176,4 kHz. Bij het terugschakelen worden verschillen hoorbaar. Schakel ik de Lindemann 820 op 44,1 kHz dan wordt het geluid compacter, meer op elkaar gedrukt. Let wel: in direct vergelijk, absoluut gezien is het nog steeds enorm goed. Schakelen naar 88,2 en vervolgens naar 176,4 laat het podium weer groeien en geeft de instrumenten en zangstemmen meer en meer lucht. Mooi om te vergelijken, maar van mij mag 176,4 de voorkeurstand zijn. Die bevalt me het allerbeste.
|
|
|
|
|
|
Heel boeiend allemaal, dat vergelijken van beter en best op dit hoge niveau waar echt helemaal niks te klagen is, maar hierna heb ik echt alleen nog maar naar muaziek geluisterd. Heel veel muziek. Het zogenaamde technisch luisteren is na vijf minuten niet meer vol te houden. Wat was het fantastisch dat de logeerbeurt van deze prachtspeler net samenvalt met de vakantie van de importeur. Het gaf me de gelegenheid om bijna anderhalve maand met het apparaat in de weer te zijn en het helemaal te leren kennen met een steeds maar groeiende waardering.
|
|
|
|
|
|
De Lindemann 820 meet ook erg goed. Bij de weergave van cd geeft het FFT-plaatje van een 11.025 kHz testsignaal een brandschoon spectrum te zien. Er is geen enkel piekje te vinden dat aan vervelend jittergedrag doet denken. Een 1 kHz-signaal geeft erg lage vervormingresten te zien. De eerste harmonische ligt op -98 dB en de tweede op -110 dB, bij een uitsturing op 0 dBFS, het maximale signaal dat er op de CD kan staan.
|
|
|
|
|
|
|
Het zijn uitstekende cijfers die op een uitstekend geconfigureerde analoge uitgangstrap duiden. Bij SA-cd gaat het nog een stap verder. De ruisvloer zakt nog verder naar bijna -140 dB. Dat is ronduit subliem. De vervormingcijfers zijn identiek en even laag als bij de weergave van cd en worden zo te zien geheel door de analoge uitgangstrap bepaald. Het FFT-spectrum blijft ook hier schoon, met een 20 kHz testsignaal. Over de frequentiekarakterestiek is wel wat te vertellen. Lindemann laat ook bij SA-cd-weergave de curve wat vroeger afvallen dan meestal het geval is. Het -3 dB punt ligt op 29,4 kHz. Bij cd ligt 20 KHz op -1,1 dB. Te weinig om van hoogafval te spreken. De liniariteit van de DAC is van hetzelfde niveau. Beneden -100 dB begint de rechte lijn wat af te buigen. Het is mooi om te zien dat door de superlage ruisvloer de lijn niet begint te ‘verruisen’ in de allerlaagste regionen. Dit is al lang niet meer belangrijk voor de weergaveprestaties, maar het laat wel zien dat de prestaties van de analoge elektronica net zo goed zijn als de digitale.De Lindemann 820 is niet alleen gehoormatig top, maar laat ook op de meetbank zijn superioriteit zien.
|
|
|
|
|
|
Voor mij is de Lindemann 820 de nieuwe standaard op spelergebied, het allerbeste wat ik tot nu toe in huis had. Norbert Lindemann heeft gelijk. Je kunt proberen een speler te bouwen die alle mogelijke standaarden kan af spelen, zowel in beeld als met 5.1 kanalen geluid, maar je kunt ook een speler bouwen die alleen afspeelt waar je zelf achter staat: een pure audiobron, alleen voor de ongecomprimeerde hoogwaardige cd en SA-cd media maar dan wel in ‘living’ stereo. Dat is precies wat Lindemann hier overtuigend voor elkaar gekregen heeft.
|
|
|
|
|
|
|
Vergelijkbare producten:
Marantz SA-11S1
Denon DCD-SA1
T&A D10 SA-cd speler
Accuphase DP-85
Audio Aero Prestige SA-CD Player Reference
|
|
|
|
|
|
Lindemann 820: € 9.900
www.melodia-audio.nl
|
|
