 |
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
Krell en de toekomst van high end audio
|
|
|
|
|
|
door Henk Peters
|
|
|
|
|
|
Dan D’Agostino is een icoon in de audiowereld. Samen met Mark Levinson vond hij de high-end audio als het ware uit. Met zijn merk Krell baarde hij meteen opzien met zijn eindversterkers: ze waren indrukwekkend groot en zwaar, ongelooflijk krachtig en klankmatig de absolute top. De KSA-100 zorgde in 1981 voor een revolutie en menige gesprongen zekering.
|
|
|
|
|
|
Krell bleek meer te zijn dan een ‘one-hit-wonder’. Al snel kwamen de KSA-50, de KMA-100, de KMA-200 en de PAM1 voorversterker op de markt. Daarna kwam het merk ook met cd-spelers en paste het zich ogenschijnlijk moeiteloos aan de enorme vlucht die home cinema nam aan. Inmiddels zijn er ook twee complete luidsprekerlijnen. Nog bijzonderder is dat Krell naast haar ‘cost-no-object’-producten ook altijd betaalbare producten heeft gemaakt.
|
|
|
|
|
|
|
Dan D’Agostino geeft nog maar nauwelijks interviews. Toen ik in Londen tijdens de Hi-fi & Home Entertainment Show 2005 dan ook de gelegenheid had om hem kort te spreken, greep ik die kans met beide handen aan.
|
|
|
|
|
|
Vi-fi: Meneer D’Agostino, u bent nu dertig jaar werkzaam in high-end audio. U bent begonnen met versterkers, maar sinds de digitale revolutie doet u ook daaraan volop mee. Wat zorgt ervoor dat u zich kunt blijven onderscheiden?”
|
|
|
|
|
|
Dan D’Agostino: “De meeste merken werken met ‘off-the-shelve’ standaard oplossingen. Men koopt onderdelen, of soms zelfs hele of halve producten in van anderen om daar dan wat aan te veranderen, ze soms zelfs maar licht te ‘tweaken’ en van een andere behuizing te voorzien. Wij werken niet met standaard of ingekochte oplossingen. Wij ontwikkelen alles zelf. Daardoor verwacht ik dat we ook in het tijdperk met alles-op-één-chip onderscheidende producten voor muziekliefhebbers zullen blijven maken. Fabrikanten die met ‘one-chip’-oplossingen werken zoals veel Chinese merken, kiezen voor oplossingen die goed meten, maar niet klinken. Zo gebruiken wij bijvoorbeeld geen opamps (operational amplifiers). Ze meten goed, maar toch gebruiken we ze niet. Wij kiezen juist voor discreet gebouwde uitgangstrappen in onze versterkers. De ‘engineer’ die met opamps werkt doet dat vanwege de zeer goede specificaties en daarin heeft hij ook gelijk. Zou hij echter luisteren naar het product dan zou hij horen dat er op een andere manier veel kwaliteit te winnen is.
|
|
|
|
|
|
Vi-fi: “De laatste twee jaar hoor ik steeds vaker dat stereo weer helemaal terug is, op de IFA in Berlijn was daar echter niets van te zien. Verkoopt u de laatste jaren verhoudingsgewijs meer stereo apparatuur?”
|
|
|
|
|
|
Dan D’Agostino : “Ja, dat klopt, stereo lijkt weer terug te komen. Dat is ook niet gek. Wanneer je een prachtig ‘home theater’ hebt en je hebt die film die je wilde kijken gezien, dan staan die spullen niks te doen. Daar komt bij dat je veel minder films kijkt dan naar muziek luistert en dus gaan mensen terug naar tweekanaals audio om naar muziek te luisteren. Ik moet daarbij zeggen dat dat ook in ‘surround’ prachtig kan, maar dan heb ik het slechts over een handvol titels. De meeste ‘surround’ muziekuitgaven zijn veel te druk in de achterkanalen. In de achterkanalen wil je ambiance horen, maar dan zonder de vervorming van de concertzaal. Er zijn veel te weinig opnames waarin dit goed gedaan is. Het lijkt wel of men bang is dat de consument anders spijt zal krijgen van de aankoop van zijn ‘surround’-luidsprekers. Als ze betaald zijn moet hij ze ook kunnen horen, zo lijkt men veel te vaak te denken. En daarom kan men het maar niet laten deze kanalen vol te stoppen met instrumenten die onnatuurlijk klinken vanuit die achterkanalen. En dus gaat de consument terug naar stereo. Onze nieuwe Evolution-lijn is ook een stereo lijn.”
|
|
|
|
|
|
|
Vi-fi: “SuperAudio-cd en dvd-audio zijn niet de opvolgers van cd geworden waarop veel audioliefhebbers gehoopt hadden. Ziet u hier mogelijkheden voor Blu-ray Disc en of HD DVD?”
|
|
|
|
|
|
Dan D’Agostino: “Ik weet natuurlijk niet wat de toekomst precies gaat brengen, maar ik ben toch geneigd te denken dat Blu-ray Disc en HD DVD de muziekliefhebber wel eens veel plezier zouden kunnen gaan bezorgen. Beide formaten hebben immers de mogelijkheid om muziek in 24/96 (24 bit en 96 kHz) op te slaan. Dat is een prima formaat en een formaat dat we goed beheersen, in tegenstelling tot 24/192 waarbij in de praktijk zoveel mis gaat dat ik de verbetering ten opzichte van 24/96 niet kan horen. De ironie is dat we 24/96 al jaren kennen en zelfs tot onze beschikking hebben in de vorm van de dvd-video schijf. Helaas zijn er nauwelijks labels die gebruik maken van de mogelijkheid een dvd-video disc te gebruiken voor een muziek-release zonder beeld maar met audio in 24/96. Blu-ray keert daar dus met een omweg naar terug. Daar komt nog bij dat de audio op Blu-ray Disc schaalbaar is. Of je nu tien kanalen 24/96 wil, of twee, iedereen komt aan zijn trekken. De stereo-liefhebber luistert naar tweekanaals 24/96 en de ‘surround’-liefhebber naar 7.1.
|
|
|
|
|
|
Vi-fi: “De digitale versterkers rukken steeds duidelijker op. Kunnen we nu ook digitale versterkers van Krell verwachten?”
|
|
|
|
|
|
Dan D’Agostino: “We zijn begonnen met analoge versterkers en die maken we nog steeds. Alle digitale oplossingen die tot dusver bestaan zijn een stap terug in geluidskwaliteit. De specificaties en de klank zijn zelfs een stap van tien jaar terug in de hi-fi. Daar komt nog bij dat digitale versterkers veel minder makkelijk zijn in het aansturen van verschillende luidsprekers. Ze kunnen dus best redelijk klinken, maar alleen in bepaalde combinaties. Dat is aan de consument eigenlijk niet te verkopen. We geloven echter wel in het gebruik van schakelende voedingen. Daar zijn we ook al een tijd mee bezig. We hebben al twee versterkers met een dergelijk type voeding gebouwd, waarvan er één binnenkort op de markt zal komen. Wanneer je het goed doet, heeft een schakelende voeding eigenlijk vooral voordelen. De schakelruis is zeer gering en ligt zo ver buiten het hoorbare bereik dat je ze makkelijk weg kunt filteren. Het voordeel is dat je een kleinere en veel minder wegende voeding kunt maken. Voor versterkers met grote vermogens is dat een enorm voordeel. Zo houden we de ontwikkelingen goed bij, maar alleen wanneer ze klankmatig een vooruitgang zijn. Aan hypes doen we niet.”
|
|
|
|
|
|
Informatie: www.krellonline.com
|
|
